Diễn đàn AI quốc tế WAN-IFRA 2026 tại Hà Nội: AI đang thay đổi cách vận hành của tòa soạn

Đó là những vấn đề được ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, chia sẻ tại phiên thảo luận "Tầm nhìn chiến lược về trí tuệ nhân tạo" tại Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo (AI) quốc tế WAN-IFRA 2026 tại Hà Nội.

AI bước vào trung tâm hoạt động của tòa soạn

Theo ông Lê Quốc Minh, báo chí thế giới đã đi qua giai đoạn coi AI là một công cụ hỗ trợ đơn lẻ. Nếu trước đây, các tòa soạn chủ yếu sử dụng AI tạo sinh để hỗ trợ tìm kiếm thông tin, phiên âm, dịch thuật, tạo văn bản hay hình ảnh, thì hiện nay AI đã bước sang một giai đoạn phát triển mới khi được tích hợp trực tiếp vào hệ thống quản trị nội dung và quy trình vận hành của tòa soạn.

Ông cho rằng đây là sự chuyển dịch từ AI Tạo sinh (Gen AI) sang các hệ thống AI Tự chủ (Agentic AI) có khả năng thực hiện chuỗi tác vụ phức tạp, tham gia vào nhiều khâu của hoạt động báo chí, từ xử lý dữ liệu, phân tích thông tin đến hỗ trợ ra quyết định.

"Chúng ta không còn ở giai đoạn thí điểm nữa. Đã đến lúc các cơ quan báo chí phải bước vào giai đoạn ứng dụng AI một cách thực chất", ông nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, sự thay đổi không chỉ diễn ra bên trong tòa soạn mà còn đến từ chính hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Nếu trước đây độc giả chủ yếu tìm kiếm thông tin qua các công cụ tìm kiếm hoặc truy cập trực tiếp website của các cơ quan báo chí, thì hiện nay ngày càng nhiều người lựa chọn đặt câu hỏi trực tiếp cho các hệ thống AI.

Điều đó đặt ra yêu cầu các cơ quan báo chí phải tổ chức lại dữ liệu, nội dung và hạ tầng số để thông tin có thể được các hệ thống AI nhận diện, khai thác và phân phối hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, theo ông Lê Quốc Minh, AI không thể thay thế vai trò của nhà báo. Những công việc như kiểm chứng thông tin, tác nghiệp hiện trường, đánh giá, phân tích hay chịu trách nhiệm trước công chúng vẫn thuộc về con người.

"AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi luôn có sự giám sát của con người", ông nói.

Quản trị AI quan trọng hơn lựa chọn công cụ

Theo ông Lê Quốc Minh, thách thức lớn nhất của các cơ quan báo chí hiện nay không nằm ở việc lựa chọn công cụ AI nào, mà là xây dựng cơ chế quản trị phù hợp.

Ông cho biết Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành 10 nguyên tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí, được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Các nguyên tắc xác định rõ AI không phải là nguồn tin; mọi nội dung có sự hỗ trợ của AI đều phải được con người kiểm chứng; việc ứng dụng AI phải bảo đảm tôn trọng bản quyền, bảo vệ nguồn tin, tuân thủ pháp luật và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

"Con người luôn là người làm chủ công nghệ, không để máy móc hay AI quyết định thay người làm báo", ông nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, các cơ quan báo chí không nên chần chừ trước AI, nhưng cũng không nên nóng vội chạy theo công nghệ.

Điều quan trọng không phải là ứng dụng càng nhiều AI càng tốt, mà là xác định rõ công việc nào AI có thể đảm nhiệm, công việc nào phải do con người thực hiện; đồng thời chuẩn bị đầy đủ dữ liệu, hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực trước khi triển khai ở quy mô lớn.

Ông cũng dành sự quan tâm đặc biệt đến bài toán bản quyền và kinh tế báo chí trong kỷ nguyên AI. Theo ông, các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay được huấn luyện từ khối lượng dữ liệu khổng lồ, trong đó có rất nhiều nội dung báo chí. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chia sẻ lợi ích hợp lý giữa các nền tảng AI và các cơ quan báo chí.

Đây cũng là vấn đề đang được nhiều tổ chức báo chí lớn trên thế giới theo đuổi nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành báo chí trong thời đại AI.

Từ công cụ hỗ trợ đến "bộ não số" của tòa soạn

Chia sẻ kinh nghiệm từ Báo Nhân Dân, ông Lê Quốc Minh cho biết đơn vị đang xây dựng hệ thống quản trị tòa soạn tích hợp AI theo hướng hình thành một "bộ não số" phục vụ toàn bộ hoạt động của cơ quan báo chí.

Theo đó, AI không chỉ hỗ trợ phóng viên trong quá trình sản xuất nội dung mà còn tham gia vào công tác quản trị, từ tổng hợp báo cáo, quản lý dữ liệu, tra cứu tư liệu, theo dõi quy trình xử lý văn bản, quản trị nhân sự, nhuận bút đến đánh giá chất lượng tác phẩm và theo dõi hiệu quả các chương trình truyền thông.

"Nếu trước đây nhiều công việc được thực hiện thủ công, tiêu tốn rất nhiều thời gian của cán bộ, phóng viên và các bộ phận quản trị thì nay AI có thể hỗ trợ tự động hóa phần lớn các quy trình đó", ông chia sẻ.

Theo ông Lê Quốc Minh, mục tiêu của việc ứng dụng AI không phải là thay thế người làm báo mà là giải phóng họ khỏi những công việc lặp lại để có thêm thời gian cho điều tra, kiểm chứng, phân tích và sáng tạo nội dung.

AI giúp lưu giữ ký ức

Một hướng ứng dụng khác đang được Báo Nhân Dân triển khai là xây dựng kho tri thức số từ kinh nghiệm của các thế hệ nhà báo. AI sẽ hỗ trợ ghi âm, chuyển lời nói thành văn bản, đối chiếu dữ liệu và từng bước hình thành nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu, đào tạo cũng như lưu giữ lịch sử nghề báo.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh, nhiều nhà báo lão thành đang lưu giữ những ký ức, kinh nghiệm và bài học nghề nghiệp quý giá. Nếu không được số hóa và lưu giữ kịp thời, những giá trị ấy có thể mai một theo thời gian.

"AI sẽ tiếp tục làm thay đổi sâu sắc ngành báo chí trong những năm tới. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đặt trong một mô hình quản trị phù hợp, dưới sự kiểm soát của con người và hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng báo chí, củng cố niềm tin của công chúng và tạo ra nhiều giá trị hơn cho xã hội", ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.