'Tòa soạn 2 cấp' – khi báo chí cần một cú chuyển tư duy

Theo ông Lê Cường, Phó Tổng Biên tập Báo Người Lao Động, sự thay đổi này không chỉ là cải tổ kỹ thuật, mà là một cuộc “chuyển hóa nhận thức” trong cách làm báo. Đánh dấu một bước tiến từ “quản lý tòa soạn” sang “quản trị tòa soạn” – nơi mọi quyết định đều dựa trên dữ liệu, tốc độ và sự sáng tạo, nhưng không quên yếu tố đạo đức và trách nhiệm xã hội.

Khi tốc độ buộc báo chí phải thay đổi

Ông Lê Cường cho biết, trong nhiều tòa soạn hiện nay, cơ cấu bộ máy thường bao gồm phóng viên, biên tập viên, Ban Thư ký Tòa soạn cùng các trưởng ban và trưởng văn phòng.

Với báo in, một tin bài thường phải trải qua sáu bước xử lý, trong đó có bốn bước trung gian, với cơ chế tiền kiểm của Ban Biên tập nhằm bảo đảm tính chính xác trước khi xuất bản. Cơ chế này dù quan trọng để giữ chất lượng nội dung, nhưng cũng khiến quy trình vận hành kéo dài hơn, so với yêu cầu cập nhật nhanh của thời đại số.

Báo điện tử vận hành theo quy trình rút gọn hơn, chỉ gồm bốn bước, trong đó có hai bước trung gian, với cơ chế hậu kiểm, giúp tin bài được xử lý và xuất bản nhanh chóng hơn, phù hợp với nhu cầu tức thời của độc giả.

Nhìn tổng thể, sự khác biệt này phản ánh một thực tế chung của báo chí hiện đại: tòa soạn truyền thống vốn tập trung vào kiểm soát chất lượng thông qua nhiều bước trung gian, trong khi báo chí số ưu tiên tốc độ và linh hoạt, tạo điều kiện để thông tin đến độc giả nhanh nhất mà vẫn giữ được chuẩn mực cơ bản.

"Chính những khác biệt về cơ chế vận hành này cũng là lý do mà nhiều tòa soạn đang tìm kiếm các mô hình tinh gọn hơn, như mô hình Tòa soạn 2 cấp, nhằm cân bằng giữa tốc độ, chất lượng và khả năng sáng tạo", ông Cường nhấn mạnh.

Tái định nghĩa vai trò của từng cá nhân

Phó Tổng Biên tập Báo Người Lao Động Lê Cường chia sẻ, “Tòa soạn 2 cấp” không phải là sự cắt giảm con người, mà là tái định nghĩa vai trò của từng cá nhân trong guồng máy. Ở mô hình này, chỉ còn một cấp trung gian – biên tập viên – làm nhiệm vụ biên tập bước 1, kết nối trực tiếp giữa hai cấp chính: Tòa soạn (chỉ đạo) và phóng viên (thực hiện).

Luồng thông tin vì thế trở nên hai chiều và thông suốt: chỉ đạo từ trên xuống được phản hồi nhanh chóng từ dưới lên; bài vở của phóng viên được xử lý, chỉnh sửa và xuất bản với tốc độ cao hơn, giảm đáng kể độ trễ. Nếu trong tòa soạn cũ, các tầng kiểm duyệt khiến phóng viên đôi khi chỉ là “người đưa tài liệu”, thì ở mô hình này, họ được xem là người đồng sáng tạo nội dung.

Ông Lê Cường ví von: "Cấp 1 là bộ não trung tâm – nơi ra quyết định, còn cấp 2 là cánh tay sáng tạo – nơi ý tưởng được hiện thực hóa. Khi bộ não và cánh tay phối hợp nhịp nhàng, tòa soạn sẽ chuyển động trơn tru hơn".

Điều đáng nói là, mô hình 2 cấp giúp phân định rõ vai trò và trách nhiệm, đồng thời thúc đẩy tinh thần chủ động. Phóng viên không còn bị bó buộc bởi quy trình khép kín, mà phải tự chịu trách nhiệm với tác phẩm của mình. Biên tập viên không chỉ kiểm lỗi mà còn đóng vai trò hướng dẫn, gợi mở ý tưởng, kết nối tòa soạn với thực tế.

Ở tầng chiến lược, Báo Người Lao Động đang mở rộng mô hình này thành một hệ sinh thái truyền thông số gồm nhiều nền tảng: Người Lao Động Live, Podcast, Rao vặt, Truyền thông & Sự kiện, Nhật báo, Online và mạng xã hội. Trên đó, công nghệ và AI được ứng dụng sâu trong việc phân tích dữ liệu, dự đoán xu hướng, cá nhân hóa trải nghiệm độc giả. Một bài viết giờ đây không chỉ “lên báo”, mà còn có thể được chuyển thể thành video, đồ họa, bản tin ngắn hay podcast – tất cả xuất phát từ cùng một nguồn nội dung gốc.

Công nghệ không thay thế được quyết tâm

Thành công hay thất bại của một tòa soạn số, theo ông Lê Cường, không phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ. "Điều quan trọng nhất vẫn là con người. Nếu người đứng đầu không có quyết tâm, nếu đội ngũ không đồng thuận, thì mọi phần mềm, thiết bị đều vô nghĩa".

Bởi vậy, Báo Người Lao Động chọn cách làm có lộ trình: dễ làm trước, rẻ ưu tiên – nhưng kiên định với mục tiêu. Bên cạnh việc ứng dụng công nghệ, tòa soạn chú trọng đào tạo đội ngũ phóng viên, biên tập viên có tư duy số, biết cách khai thác dữ liệu, tương tác với độc giả và sử dụng công cụ số trong tác nghiệp.

Dĩ nhiên, khó khăn là không nhỏ. Việc xây dựng một ứng dụng đa tiện ích có thể tốn trên 10 tỉ đồng, còn hệ thống quản trị số toàn diện cho cả cơ quan báo chí có thể cần hàng chục tỉ đồng. Song điều đáng sợ hơn tiền, theo ông Cường, là sự trì trệ trong tư duy: “Nếu chúng ta cứ đợi đủ điều kiện mới thay đổi, thì khi điều kiện đến, cơ hội đã qua".