Báo chí đồng hành cùng phát triển văn hóa: "Xây" giá trị, "chống" lệch chuẩn

Theo Đại tá Phan Tùng Sơn, Trưởng Cơ quan đại diện Báo Quân đội nhân dân tại TP. Hồ Chí Minh, phương châm "xây" đi đôi với "chống" trong truyền thông văn hóa không phải là một yêu cầu mới, mà là quan điểm xuyên suốt của Đảng trong nhiều nghị quyết về văn hóa, đặc biệt là định hướng phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.

"Xây" không chỉ là bồi đắp, lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần xây dựng hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, mà còn phải gắn liền với "chống" - chủ động nhận diện, ngăn ngừa những biểu hiện lệch chuẩn, sự lai căng hay nguy cơ đánh mất bản sắc trong quá trình hội nhập và toàn cầu hóa.

Ông cho rằng, từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII đến nay, Đảng luôn nhất quán quan điểm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trước sự du nhập mạnh mẽ của các luồng văn hóa từ bên ngoài. Đây không phải là tư duy khép kín hay bài trừ giao lưu văn hóa, mà là yêu cầu tiếp thu có chọn lọc tinh hoa nhân loại trên nền tảng gìn giữ những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam.

"Xây" và "chống" là hai nhiệm vụ không thể tách rời. Chỉ khi vừa chủ động bồi đắp những giá trị tốt đẹp, vừa đủ năng lực bảo vệ những giá trị ấy trước các tác động tiêu cực, truyền thông văn hóa mới thực sự phát huy vai trò trong việc củng cố sức mạnh mềm của quốc gia.

"Truyền thông văn hóa nếu không giữ được bản sắc thì sẽ rất khó nói đến sức mạnh mềm", ông nhận định

Báo chí cần góp phần giải quyết những xung đột giá trị

Lý giải rõ hơn quan điểm này, Đại tá Phan Tùng Sơn dẫn lại những tranh luận từng diễn ra quanh bộ phim "Đất rừng phương Nam". Theo ông, dù được đầu tư lớn về kỹ thuật và hình thức thể hiện, bộ phim vẫn tạo nên nhiều ý kiến trái chiều bởi những vấn đề liên quan đến cách tiếp cận và thể hiện bản sắc văn hóa.

Trong khi đó, tiểu thuyết "Đất rừng phương Nam" hay bộ phim truyền hình "Đất phương Nam" trước đây lại được nhiều thế hệ công chúng đón nhận bởi đã giữ được tinh thần và những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ.

Theo ông, câu chuyện này cho thấy yếu tố quyết định sức sống của một tác phẩm văn hóa không nằm ở công nghệ hay kỹ xảo, mà ở việc có giữ được "hồn cốt văn hóa" hay không.

Từ thực tiễn đó, ông Sơn cho rằng vai trò của báo chí cũng đã thay đổi căn bản. Nếu trước đây truyền thông chủ yếu phản ánh đời sống văn hóa thì ngày nay còn phải tham gia định hướng dư luận, kiến tạo hệ giá trị và góp phần xử lý những xung đột giá trị đang nảy sinh trong xã hội hiện đại.

"Truyền thông văn hóa không chỉ kể lại đời sống văn hóa, mà còn phải góp phần giải quyết những xung đột giá trị đang xuất hiện trong xã hội hiện đại", ông nói.

Theo ông, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong môi trường số, nơi các luồng thông tin và xu hướng văn hóa lan truyền với tốc độ rất nhanh. Khi ranh giới giữa các nền văn hóa ngày càng mở rộng, báo chí càng phải phát huy vai trò định hướng, giúp công chúng tiếp cận các giá trị mới một cách có chọn lọc, đồng thời củng cố bản lĩnh văn hóa trước những biểu hiện lệch chuẩn.

Đại tá Phan Tùng Sơn cũng cho rằng truyền thông văn hóa trong giai đoạn tới cần được tiếp cận theo hướng liên ngành, kết hợp giữa văn hóa, công nghệ, khoa học dữ liệu và truyền thông số. Việc xây dựng văn hóa số, ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa sẽ ngày càng trở thành yêu cầu tất yếu.

Truyền thông văn hóa là một bộ phận của "thế trận văn hóa"

Theo Đại tá Phan Tùng Sơn, trong bối cảnh cạnh tranh sức mạnh mềm giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, truyền thông văn hóa không còn chỉ phục vụ nhu cầu hưởng thụ tinh thần của công chúng trong nước, mà đã trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược quảng bá hình ảnh quốc gia và khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Ông cho rằng bản sắc văn hóa chính là "căn cước" của một quốc gia trong tiến trình hội nhập. Vì vậy, truyền thông văn hóa không chỉ là hoạt động truyền tải thông tin mà còn là một bộ phận của "thế trận văn hóa", gắn chặt với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Từ góc nhìn đó, ông tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phải kiên trì phương châm "xây và chống" trong mọi hoạt động truyền thông văn hóa.

Một mặt, báo chí cần chủ động sản xuất nhiều sản phẩm văn hóa có chất lượng, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên cả đời sống thực và không gian số. Mặt khác, phải kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện phản văn hóa, thông tin xấu độc, sự xuyên tạc lịch sử, những xu hướng lệch chuẩn về đạo đức, lối sống cũng như sự xâm nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai cực đoan.

"Trong thời đại số, nếu không chủ động giữ gìn bản sắc và định hướng giá trị, chúng ta sẽ rất dễ bị cuốn theo những dòng chảy văn hóa thiếu chọn lọc", ông cảnh báo.

Theo Đại tá Phan Tùng Sơn, để thực hiện được yêu cầu đó, trước hết cần đổi mới tư duy truyền thông văn hóa theo hướng chủ động, hiện đại và phù hợp với môi trường số. Song song với đổi mới phương thức truyền thông, yếu tố con người phải được đặt ở vị trí trung tâm. Báo chí cần góp phần xây dựng đội ngũ công dân số có bản lĩnh văn hóa, có khả năng "đề kháng" trước thông tin xấu độc; đồng thời đào tạo đội ngũ người làm báo vừa vững chuyên môn, vừa có chiều sâu tri thức văn hóa và luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên hàng đầu.

"Đó không chỉ là giải pháp cho hoạt động báo chí hôm nay mà còn là chiến lược lâu dài nhằm bảo vệ bản sắc văn hóa và củng cố nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên số", ông nhấn mạnh.