TỪ CHÍ SĨ HUỲNH THÚC KHÁNG ĐẾN GIẢI THƯỞNG BÁO CHÍ HÔM NAY
- Thứ ba - 15/09/2026 09:20
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng là nhà hoạt động chính trị và nhà báo có ảnh hưởng trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX. Tên tuổi của Cụ không chỉ gắn với báo Tiếng Dân mà còn được đặt cho Trường dạy làm báo giữa chiến khu Việt Bắc năm 1949. Hơn bảy thập niên sau, trên đất Thái Nguyên, tên Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục được đặt cho một giải thưởng báo chí của tỉnh. Từ người làm báo năm xưa đến những người cầm bút hôm nay là sự tiếp nối của một giá trị: bản lĩnh và trách nhiệm trước đất nước, nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Cụ Huỳnh Thúc Kháng (hàng đầu, ngoài cùng bên phải) và các thành viên Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ảnh tư liệu
Một đời vì nước, vì dân
Cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh ngày 1/10/1876 tại làng Thạnh Bình, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam (nay là TP Đà Nẵng). Năm 1900, cụ đỗ đầu kỳ thi Hương, năm 1904, đỗ tiến sĩ kỳ thi Hội. Tuy nhiên, con đường khoa bảng không đưa cụ vào chốn quan trường. Trước cảnh đất nước mất chủ quyền, Huỳnh Thúc Kháng lựa chọn con đường hoạt động yêu nước, cùng các sĩ phu tiến bộ tham gia phong trào Duy Tân, đề cao việc nâng cao dân trí, chấn hưng thực nghiệp và cải cách xã hội. Năm 1908, sau phong trào chống thuế ở Trung Kỳ, Cụ bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo. Đến năm 1921, cụ được trả tự do. Trở về đất liền, Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục hoạt động đòi quyền lợi cho dân, cho nước, tham gia nghị trường. Năm 1926, Cụ được bầu làm dân biểu và giữ chức Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ; đến năm 1928 từ chức.
Ngày 10/8/1927, báo Tiếng Dân ra số đầu tiên tại Huế do Cụ là người sáng lập, đồng thời trực tiếp đảm nhiệm vai trò chủ nhiệm, chủ bút. Trong gần 16 năm tồn tại, Tiếng Dân trở thành một diễn đàn có ảnh hưởng ở Trung Kỳ, đề cập nhiều vấn đề của đời sống xã hội và thể hiện rõ chính kiến của người đứng đầu tờ báo. Làm báo trong hoàn cảnh báo chí bị kiểm soát chặt chẽ đòi hỏi người cầm bút không chỉ có kiến thức mà còn phải có bản lĩnh. Ở Cụ, nghề báo gắn với thái độ trước thời cuộc, với trách nhiệm lên tiếng trước những vấn đề của xã hội và với một quan niệm rõ ràng về lợi ích của đất nước, của nhân dân.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Cụ tham gia Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Từ ngày 31/5 đến ngày 20/10/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, Cụ được giao Quyền Chủ tịch nước.
Cuối năm 1946, Cụ được cử vào Trung Bộ với nhiệm vụ đặc phái viên của Chính phủ. Trong điều kiện tuổi cao, sức yếu, Cụ vẫn tiếp tục công việc cho đến khi qua đời ngày 21/4/1947 tại Quảng Ngãi, thọ 71 tuổi.
Ngày 10/8/1927, báo Tiếng Dân ra số đầu tiên tại Huế do Cụ là người sáng lập, đồng thời trực tiếp đảm nhiệm vai trò chủ nhiệm, chủ bút. Trong gần 16 năm tồn tại, Tiếng Dân trở thành một diễn đàn có ảnh hưởng ở Trung Kỳ, đề cập nhiều vấn đề của đời sống xã hội và thể hiện rõ chính kiến của người đứng đầu tờ báo. Làm báo trong hoàn cảnh báo chí bị kiểm soát chặt chẽ đòi hỏi người cầm bút không chỉ có kiến thức mà còn phải có bản lĩnh. Ở Cụ, nghề báo gắn với thái độ trước thời cuộc, với trách nhiệm lên tiếng trước những vấn đề của xã hội và với một quan niệm rõ ràng về lợi ích của đất nước, của nhân dân.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Cụ tham gia Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Từ ngày 31/5 đến ngày 20/10/1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, Cụ được giao Quyền Chủ tịch nước.
Cuối năm 1946, Cụ được cử vào Trung Bộ với nhiệm vụ đặc phái viên của Chính phủ. Trong điều kiện tuổi cao, sức yếu, Cụ vẫn tiếp tục công việc cho đến khi qua đời ngày 21/4/1947 tại Quảng Ngãi, thọ 71 tuổi.
Ngôi trường giữa chiến khu
Năm 1949, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra quyết liệt. Báo chí trở thành một bộ phận quan trọng của công tác tuyên truyền, cổ động và vận động quần chúng. Cùng với sự phát triển của báo chí kháng chiến, yêu cầu đào tạo những người làm báo có kiến thức, nghiệp vụ cũng ngày càng rõ hơn.
Theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng bộ Việt Minh tổ chức mở Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng tại chiến khu Việt Bắc. Ngày 4/4/1949, khóa học đầu tiên khai giảng tại xóm Bờ Rạ, xã Tân Thái, huyện Đại Từ (nay thuộc xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên). Khóa học có 42 học viên và 29 giảng viên. Nhiều cán bộ lãnh đạo, nhà báo, nhà văn và những người hoạt động cách mạng trực tiếp tham gia giảng dạy. Trong số đó có đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Xuân Thủy, Tố Hữu, Nguyễn Đình Thi... Nội dung học tập hướng vào những yêu cầu thiết thực của nghề báo trong điều kiện kháng chiến, từ viết tin, bài, xã luận, bình luận đến những vấn đề về chính trị, quân sự, văn hóa và công tác tuyên truyền.
Theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng bộ Việt Minh tổ chức mở Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng tại chiến khu Việt Bắc. Ngày 4/4/1949, khóa học đầu tiên khai giảng tại xóm Bờ Rạ, xã Tân Thái, huyện Đại Từ (nay thuộc xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên). Khóa học có 42 học viên và 29 giảng viên. Nhiều cán bộ lãnh đạo, nhà báo, nhà văn và những người hoạt động cách mạng trực tiếp tham gia giảng dạy. Trong số đó có đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Xuân Thủy, Tố Hữu, Nguyễn Đình Thi... Nội dung học tập hướng vào những yêu cầu thiết thực của nghề báo trong điều kiện kháng chiến, từ viết tin, bài, xã luận, bình luận đến những vấn đề về chính trị, quân sự, văn hóa và công tác tuyên truyền.
Tên Cụ Huỳnh Thúc Kháng được đặt cho Trường dạy làm báo đầu tiên của báo chí Cách mạng Việt Nam tại xóm Bờ Rạ, xã Tân Thái, huyện Đại Từ (nay thuộc xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên): Ảnh tư liệu
Khóa học chỉ kéo dài khoảng ba tháng. Điều kiện học tập khi ấy rất khác với các cơ sở đào tạo báo chí ngày nay, nhưng việc tổ chức một lớp đào tạo báo chí ngay giữa chiến khu cho thấy báo chí đã được nhìn nhận như một lực lượng cần được xây dựng cả về đội ngũ và nghiệp vụ. Sau khóa học, những học viên trở đơn vị, tiếp tục công việc phục vụ kháng chiến. Dấu mốc Bờ Rạ vì thế không chỉ gắn với một lớp học mà còn trở thành một phần của lịch sử đào tạo báo chí.
Thời gian trôi qua, địa điểm năm xưa được gìn giữ và từng bước trở thành một địa chỉ đỏ của báo chí cách mạng Việt Nam. Ngày 28/3/2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1182/QĐ-BVHTTDL xếp hạng Địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng là Di tích lịch sử quốc gia. Ngày 4/4/2019, nhân kỷ niệm 70 năm ngày thành lập trường, Bia Di tích được khánh thành. Đến ngày 18/1/2024, công trình tu bổ, tôn tạo Di tích được khởi công. Sau gần bảy tháng thi công, công trình được khánh thành ngày 9/8/2024. Di tích hôm nay không chỉ lưu giữ dấu tích của một lớp học đặc biệt trong lịch sử báo chí mà còn là nơi để những người làm báo và các thế hệ trẻ tìm hiểu về một thời nghề báo gắn với cuộc kháng chiến của dân tộc.
Từ câu chuyện của một ngôi trường giữa chiến khu, tên tuổi Cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục có mặt trong đời sống báo chí trên quê hương Thái Nguyên theo một cách khác, gần với hoạt động nghề nghiệp của những người cầm bút hôm nay.
Từ câu chuyện của một ngôi trường giữa chiến khu, tên tuổi Cụ Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục có mặt trong đời sống báo chí trên quê hương Thái Nguyên theo một cách khác, gần với hoạt động nghề nghiệp của những người cầm bút hôm nay.
Địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng năm xưa nay là Di tích lịch sử quốc gia (Ảnh Hoàng Giao).
Dấu ấn trên đất Thái Nguyên
Năm 2024, tỉnh Thái Nguyên lần đầu tổ chức Giải thưởng Báo chí Huỳnh Thúc Kháng. Việc lựa chọn tên Giải thưởng gắn với Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, ngôi trường được mở tại Bờ Rạ năm 1949, đã tạo nên một mạch nối đặc biệt giữa dấu mốc của báo chí trong những năm kháng chiến với đời sống báo chí đương đại.
Giải thưởng Báo chí Huỳnh Thúc Kháng tôn vinh những tác phẩm báo chí tiêu biểu, góp phần tiếp nối truyền thống và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của nghề báo trên quê hương Thái Nguyên ( Ảnh Hoàng Giao).
Đồng hành cùng Giải thưởng, Hội Nhà báo tỉnh Thái Nguyên vinh dự được giao làm cơ quan thường trực, tham gia tham mưu, phối hợp tổ chức và triển khai các nội dung của Giải thưởng qua từng kỳ tổ chức. Qua đó, Hội có thêm điều kiện đồng hành cùng hội viên, nhà báo trong quá trình tìm kiếm đề tài, đầu tư tác phẩm, phản ánh chân thực, sinh động những vấn đề của quê hương. Ngay từ lần đầu tổ chức, Giải thưởng đã thu hút 172 tác phẩm, lựa chọn 37 tác phẩm trao giải. Đến lần thứ II năm 2026, có 120 tác phẩm tham dự, 38 tác phẩm được trao giải. Mỗi mùa giải mang đến những góc nhìn đa dạng về Thái Nguyên, từ xây dựng Đảng, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội đến những câu chuyện gần gũi trong đời sống nhân dân.
Hơn bảy thập niên đã qua, cách làm báo và phương thức tiếp cận công chúng đã có nhiều thay đổi. Công nghệ mở ra những không gian mới, đưa thông tin đến nhanh hơn, rộng hơn. Nhưng phía sau mỗi tác phẩm vẫn là sự trung thực, bản lĩnh và trách nhiệm với cuộc sống; trên hết là ý thức phụng sự sự nghiệp cách mạng, phục vụ Nhân dân, góp phần xây dựng và phát triển đất nước. Đó là những giá trị bền vững trong di sản của Cụ Huỳnh Thúc Kháng, vượt qua giới hạn của một thời kỳ để trở thành những chuẩn mực có ý nghĩa đối với nghề báo.
Trên vùng đất từng ghi dấu Trường dạy làm báo mang tên Huỳnh Thúc Kháng, di sản ấy hôm nay được nhắc nhớ bằng một cách đặc biệt. Từ ngôi trường giữa chiến khu đến Giải thưởng Báo chí Huỳnh Thúc Kháng, tên tuổi của Cụ đã trở thành một phần ký ức và dấu ấn của báo chí trên đất Thái Nguyên. Đó cũng là cách một di sản được gìn giữ qua thời gian, không nằm yên trong những trang sử, mà hiện diện trong một ngôi trường, một Giải thưởng và trong niềm trân trọng dành cho một nhân cách lớn của nền báo chí nước nhà…
Hơn bảy thập niên đã qua, cách làm báo và phương thức tiếp cận công chúng đã có nhiều thay đổi. Công nghệ mở ra những không gian mới, đưa thông tin đến nhanh hơn, rộng hơn. Nhưng phía sau mỗi tác phẩm vẫn là sự trung thực, bản lĩnh và trách nhiệm với cuộc sống; trên hết là ý thức phụng sự sự nghiệp cách mạng, phục vụ Nhân dân, góp phần xây dựng và phát triển đất nước. Đó là những giá trị bền vững trong di sản của Cụ Huỳnh Thúc Kháng, vượt qua giới hạn của một thời kỳ để trở thành những chuẩn mực có ý nghĩa đối với nghề báo.
Trên vùng đất từng ghi dấu Trường dạy làm báo mang tên Huỳnh Thúc Kháng, di sản ấy hôm nay được nhắc nhớ bằng một cách đặc biệt. Từ ngôi trường giữa chiến khu đến Giải thưởng Báo chí Huỳnh Thúc Kháng, tên tuổi của Cụ đã trở thành một phần ký ức và dấu ấn của báo chí trên đất Thái Nguyên. Đó cũng là cách một di sản được gìn giữ qua thời gian, không nằm yên trong những trang sử, mà hiện diện trong một ngôi trường, một Giải thưởng và trong niềm trân trọng dành cho một nhân cách lớn của nền báo chí nước nhà…